Điểm mới về thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư từ năm 2026
Nhiều điểm mới về thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư sẽ được áp dụng từ ngày 1.1.2026.
Điểm mới về thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư. Ảnh: B.Chung
Quốc hội đã thông qua Nghị quyết quy định một số cơ chế, chính sách nhằm tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong tổ chức thi hành Luật Đất đai. Nghị quyết có hiệu lực từ ngày 1.1.2026.
Luật sư Phạm Thanh Tuấn - Đoàn luật sư thành phố Hà Nội chia sẻ về điểm mới về thu hồi đất; bồi thường, hỗ trợ, tái định cư như sau:
1. Bổ sung các trường hợp Nhà nước thu hồi đất để phát triển kinh tế – xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng
Điểm mới: Khoản 2 Điều 3 Nghị quyết đã bổ sung 3 nhóm dự án thu hồi đất để phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng gồm: (i) các dự án trong khu thương mại tự do, dự án trong khu trung tâm tài chính quốc tế; (ii) dự án thuộc trường hợp thỏa thuận về nhận QSDĐ mà nhà đầu tư đã thỏa thuận được trên 75% diện tích và trên 75% số lượng người sử dụng đất thì HĐND cấp tỉnh thông qua việc thu hồi phần diện tích còn lại, và (iii) thu hồi đất để tạo quỹ đất thanh toán cho dự án BT (dự án đối ứng), hoặc để bố trí đất thuê để tiếp tục sản xuất, kinh doanh khi doanh nghiệp bị thu hồi đất.
Tác động: Quy định này giúp: tạo hành lang pháp lý rõ ràng cho các dự án thương mại quy mô lớn; tăng tính khả thi cho các dự án phải thỏa thuận với nhiều hộ dân nhờ cơ chế hỗ trợ khi đạt mức đồng thuận cao; tháo gỡ vướng mắc đối với dự án BT và doanh nghiệp cần được bố trí lại đất để duy trì hoạt động khi Nhà nước thu hồi đất. Tuy nhiên, phạm vi mở rộng cũng đòi hỏi tăng cường minh bạch và kiểm soát rủi ro lạm dụng.
2. Cho phép thu hồi đất trước khi phê duyệt phương án bồi thường trong một số trường hợp
Điểm mới: Theo Luật Đất đai 2024, chỉ được thu hồi đất sau khi phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư đã được phê duyệt. Khoản 3 Điều 3 Nghị quyết cho phép mở ngoại lệ trong các trường hợp sau: (i) thu hồi đất mà phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư (phương án BTHTTĐC) không phải tái định cư với dự án quan trọng quốc gia, dự án đầu tư công khẩn cấp; với các dự án nếu được trên 75% người sử dụng đất đồng ý thu hồi trước khi phê duyệt phương án BTHTTĐC hoặc (ii) thu hồi đất trước khi hoàn thành việc bố trí tái định cư với dự án đầu tư công khẩn cấp, dự án tái định cư tại chỗ mà việc bố trí tái định cư theo tuyến công trình chính. UBND cấp tỉnh quy định việc bố trí tạm cư, thời gian tạm cư với trường hợp thu hồi đất trước khi hoàn thành tái định cư.
Tác động: Quy định này tạo sự linh hoạt, rút ngắn thời gian chuẩn bị thu hồi đất trong trường hợp cấp bách hoặc khi có sự đồng thuận cao của người dân. Đồng thời vẫn có cơ chế tạm cư để bảo đảm quyền lợi người bị thu hồi đất.
3. Thay đổi cách tính giá đất để bồi thường và giá đất tái định cư
Điểm mới: Khoản 6 Điều 3 và khoản 3 Điều 5 Nghị quyết quy định giá đất để tính bồi thường và giá đất tính tiền sử dụng đất tại nơi tái định cư được xác định theo công thức: Giá trong bảng giá đất × Hệ số điều chỉnh giá đất (hệ số K).
Trước đây, Luật Đất đai 2024 quy định:
+ Giá bồi thường = giá đất cụ thể.
+ Giá đất tính tiền sử dụng đất tại nơi tái định cư = bảng giá đất (không có hệ số K).
Tác động: Việc chuyển từ giá đất cụ thể sang giá đất theo bảng giá × hệ số K trong một số trường hợp có thể khiến mức bồi thường thấp hơn so với phương pháp giá đất cụ thể trước đây. Ngược lại, giá đất tái định cư có thể cao hơn do phải áp dụng hệ số K. Vì vậy, cần có chính sách hỗ trợ bổ sung để bảo đảm quyền lợi của người bị thu hồi đất, hạn chế khiếu nại.
4. Rút ngắn thời gian thực hiện thủ tục thu hồi đất
Điểm mới: Khoản 9 Điều 3 Nghị quyết rút ngắn một số thời hạn thủ tục thu hồi đất, gồm:
Thông báo thu hồi đất: 120 ngày đối với đất phi nông nghiệp (trước đây 180 ngày); 60 ngày đối với đất nông nghiệp (trước đây 90 ngày).
Niêm yết phương án bồi thường: 10 ngày (trước đây 30 ngày).
Thời hạn tổ chức đối thoại khi người dân không đồng ý phương án bồi thường: không quá 30 ngày (trước 60 ngày).
Tác động: Giảm đáng kể thời gian xử lý thủ tục hành chính, giúp đẩy nhanh tiến độ các dự án đầu tư.
5. Mở rộng thẩm quyền của Chính phủ quy định các trường hợp không được bồi thường về đất
Điểm mới: Khoản 10 Điều 3 Nghị quyết giao Chính phủ quy định thêm các trường hợp không được bồi thường về đất khi Nhà nước thu hồi đất. Trước đây, các trường hợp này phải được quy định trong Luật Đất đai.
Tác động: Nhiều trường hợp thực tế chưa đủ điều kiện cấp GCN do vướng mắc như quy hoạch, tranh chấp, chưa xác định được nguồn gốc đất… Việc giao Chính phủ quy định chi tiết giúp xử lý linh hoạt và sát thực tiễn hơn.
6. Quy định mới về các biện pháp hỗ trợ khác
Điểm mới: Khoản 12 Điều 3 Nghị quyết quy định: UBND cấp tỉnh ban hành biện pháp, mức hỗ trợ khác để bảo đảm chỗ ở, ổn định đời sống người bị thu hồi đất. UBND cấp xã quyết định mức hỗ trợ cụ thể theo từng dự án.
Tác động: Các biện pháp hỗ trợ linh hoạt giúp bù đắp bất cập khi giá bồi thường theo bảng giá đất thường thấp hơn giá thị trường hoặc giá đất cụ thể trước đây. Từ đó hạn chế khiếu nại và bảo đảm an sinh người bị thu hồi đất.
Như Hạ
Nguồn: Báo Lao động